راهبردهای تحقق پیچیدگی اقتصادی در صنعت پتروشیمی عراق با کاربرد الگوسازی ساختاری-تفسیری - عبداللطیف, یاد نوزاد; خسروی, انور; کسرایی, کامران (حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی)
هدف پژوهش، شناسایی فرصت‌های تحقق پیچیدگی اقتصادی در صنعت پتروشیمی عراق و تبیین راهبردهای مؤثر از طریق الگوسازی ساختاری-تفسیری است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی انجام شد. در بخش کمی، از داده‌های صادراتی ۲۳۵ کشور جهان در سال ۲۰۲۱ شامل ۲۱۸ کد محصول پتروشیمی بر اساس نظام طبقه‌بندی چهاررقمی استفاده شد که از وبگاه اطلس پیچیدگی اقتصادی استخراج گردید. تحلیل داده‌ها مبتنی بر نظریه پیچیدگی اقتصادی و مدل فضای محصول برای شناسایی محصولات دارای مزیت نسبی آشکار و محاسبه احتمال فعال‌سازی سایر محصولات با استفاده از مدل الشمسی و همکاران (۲۰۱۸) بود. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۱۲ نفر از خبرگان حوزه صنعت و سیاست‌گذاری جمع‌آوری شد و با بهره‌گیری از روش نظریه داده‌بنیاد، مقولات و راهبردهای مؤثر استخراج گردید. در نهایت، برای تحلیل روابط بین راهبردها از الگوسازی ساختاری-تفسیری (ISM) استفاده شد. نتایج نشان داد که عراق در میان ۲۱۸ محصول پتروشیمی، تنها در ۱۷ محصول دارای مزیت نسبی آشکار است و برای ۴۴ محصول احتمال فعال‌سازی مثبت دارد. از میان این ۴۴ محصول، هفت محصول دارای احتمال فعال‌سازی بالاتر از ۳۰ درصد و پیچیدگی بیشتر از میانگین سبد صادراتی عراق هستند. همچنین در تحلیل کیفی، هشت راهبرد کلیدی مؤثر در تحقق پیچیدگی اقتصادی شناسایی شد: بازبینی نقش دولت، الگوبرداری از کشورهای موفق، تدوین استراتژی صنعتی، آینده‌پژوهی، آمایش سرزمین، مدیریت سرمایه انسانی، ایجاد شبکه تعاملی دولت-صنعت-دانشگاه، و نگرش سیستمی. نتایج مدل ISM نشان داد که راهبردهای "تدوین استراتژی صنعتی"، "بازبینی نقش دولت" و "مدیریت سرمایه انسانی" در سطح بنیادین مدل قرار دارند و سایر راهبردها بر مبنای آن‌ها توسعه می‌یابند. تحقق پیچیدگی اقتصادی در صنعت پتروشیمی عراق مستلزم ترکیبی از اصلاحات نهادی، توسعه سرمایه انسانی، و تدوین راهبرد صنعتی منسجم است. همچنین الگوبرداری از کشورهای پیشرو و شکل‌دهی شبکه‌های تعاملی میان دولت، صنعت و دانشگاه می‌تواند مسیر حرکت به‌سوی تنوع صادراتی پایدار و ارتقای جایگاه عراق در فضای محصول جهانی را تسهیل کند.