ارائه مدل مفهومی کشف فساد مالی مبتنی بر شفافیت و انضباط مالی با رویکرد تحلیل مضمون - ناطقی رستمی, زینب; دارابی, رویا; حاجیها, زهره (حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی)
هدف پژوهش حاضر ارائه مدل مفهومی کشف فساد مالی مبتنی بر شفافیت و انضباط مالی با استفاده از رویکرد تحلیل مضمون بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی و اکتشافی بود. مشارکت‌کنندگان شامل 21 نفر از اعضای هیئت علمی، حسابرسان، بازرسان، مدیران مالی و خبرگان حوزه‌های حسابداری، کنترل داخلی، نظارت مالی و مبارزه با فساد در شهر تهران بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند معیارمحور و گلوله‌برفی انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق انجام شد و نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها با استفاده از فرایند شش‌مرحله‌ای تحلیل مضمون شامل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، تشکیل مضامین، بازبینی مضامین، تعریف و نام‌گذاری مضامین و تدوین مدل نهایی تحلیل شدند. برای مدیریت داده‌ها از نرم‌افزار MAXQDA استفاده شد و اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، ارزیابی همتایان، مقایسه مستمر داده‌ها و مستندسازی فرایند تحلیل تأمین گردید. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج 1248 گزاره معنادار، 412 کد اولیه، 93 مضمون پایه، 25 مضمون سازمان‌دهنده و 6 مضمون فراگیر منجر شد. مضامین فراگیر شامل زیرساخت‌های شفافیت مالی، سازوکارهای انضباط مالی، ظرفیت‌های کشف و نظارت هوشمند، حکمرانی سازمانی و پاسخ‌گویی، موانع و زمینه‌های خطر فساد و پیامدها و بازخوردهای کشف فساد مالی بودند. نتایج نشان داد شفافیت مالی از طریق جامعیت، صحت، به‌موقع بودن، دسترس‌پذیری، مقایسه‌پذیری و قابلیت ردیابی اطلاعات، امکان مشاهده انحراف‌ها را فراهم می‌کند؛ در حالی که انضباط مالی با ایجاد معیارهای بودجه‌ای، معاملاتی، حسابداری و کنترلی، زمینه تشخیص تخلف را به وجود می‌آورد. ظرفیت‌های نظارت هوشمند نقش واسط در تبدیل اطلاعات و قواعد به هشدارهای قابل رسیدگی داشتند و حکمرانی و پاسخ‌گویی، اثربخشی مدل را تقویت کردند.