حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 4 تیر 1405 1405 04 01 Investigating the Impact of Foreign Direct Investment and Human Capital on Export Diversification: A Panel Smooth Transition Regression (PSTR) Approach بررسی تأثیر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و سرمایه انسانی بر متنوع‌سازی صادرات: رهیافت رگرسیون انتقال ملایم پانلی (PSTR) 1 17 10.61838/jafci.209 FA خلدون عبدالله خلف دانشجوی دکتری گروه علوم اقتصادی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران سعید دائی کریم زاده دانشیار گروه علوم اقتصادی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران عبدالرزاق حمد حسین استادیار گروه مدیریت و اقتصاد، دانشکده علوم اقتصاد، دانشگاه تکریت، صلاح الدین، عراق سارا قبادی دانشیار گروه علوم اقتصادی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران Journal Article 1404/04/10 <p>This study aims to examine the impact of foreign direct investment (FDI) and human capital on export diversification in the Persian Gulf countries, with emphasis on the threshold effect of human capital. An applied econometric design was employed using annual panel data from eight Gulf countries (Iran, Iraq, Saudi Arabia, Oman, Qatar, Kuwait, Bahrain, and the UAE) covering 2000–2022. The Panel Smooth Transition Regression (PSTR) model was applied to detect nonlinearity and determine the human capital threshold influencing the FDI–export diversification relationship. Control variables included real per capita income, trade openness, infrastructure, institutional quality, financial development, and natural resource rents. The results revealed a nonlinear and threshold-dependent relationship between FDI, human capital, and export diversification. The estimated human capital threshold was 4.85. Below this level, FDI significantly stimulated export diversification; beyond it, the role of FDI diminished while human capital became a strong positive determinant. Real per capita income, trade openness, infrastructure, and institutional quality consistently had positive effects across regimes, whereas natural resource rents exerted a persistent negative impact. Achieving sustainable export diversification requires a phased policy approach: in early development stages, targeted attraction of FDI should modernize production capacity; at advanced stages, enhancing human capital quality enables economies to innovate and reduce reliance on external investment.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تحلیل نقش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و سرمایه انسانی در متنوع‌سازی صادرات کشورهای حوزه خلیج فارس با تأکید بر اثر آستانه‌ای سرمایه انسانی است. این مطالعه به‌صورت کاربردی و با رویکرد اقتصادسنجی انجام شد. داده‌های هشت کشور ایران، عراق، عربستان سعودی، عمان، قطر، کویت، بحرین و امارات برای دوره ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲ گردآوری و از مدل رگرسیون انتقال ملایم پانلی (PSTR) برای شناسایی وجود و سطح آستانه‌ای سرمایه انسانی در رابطه بین سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و متنوع‌سازی صادرات استفاده شد. متغیرهای کنترلی شامل درآمد سرانه حقیقی، بازبودن تجاری، زیرساخت‌ها، کیفیت نهادی، توسعه مالی و رانت منابع طبیعی در مدل وارد گردیدند. نتایج نشان داد رابطه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و سرمایه انسانی با متنوع‌سازی صادرات غیرخطی و وابسته به سطح سرمایه انسانی است. سطح آستانه سرمایه انسانی معادل ۴/۸۵ شناسایی شد. در سطوح پایین‌تر از این آستانه، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی محرک اصلی تنوع صادراتی بود، اما پس از عبور از آستانه، نقش آن کمرنگ و اثر سرمایه انسانی مثبت و معنادار شد. همچنین درآمد سرانه حقیقی، بازبودن تجاری، زیرساخت‌ها و کیفیت نهادی در هر دو رژیم اثر مثبت داشتند؛ در حالی که رانت منابع طبیعی اثری منفی و پایدار نشان داد. برای دستیابی به اقتصاد صادراتی متنوع، کشورها باید رویکردی مرحله‌ای اتخاذ کنند؛ در مراحل اولیه بر جذب هدفمند سرمایه‌گذاری خارجی تمرکز کنند و در مراحل پیشرفته با ارتقای کیفی سرمایه انسانی، اتکای بلندمدت بر ظرفیت‌های داخلی و نوآوری را تقویت نمایند.</p> https://www.jafci.com/index.php/jafci/article/download/209/147