حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 4 پاییز 1405 1405 06 01 Developing a Model to Enhance the Efficiency and Effectiveness of Management Accounting Systems in Manufacturing Companies ارائه الگوی افزایش کارایی و اثربخشی سیستم‌های حسابداری مدیریت در شرکت‌های تولیدی 1 18 10.61838/jafci.211 FA مهدي مهراندیش گروه حسابداری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران رضا ستوده گروه مالی و حسابداری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران. علیرضا هیراد گروه حسابداری، واحد خاش، دانشگاه آزاد اسلامی، خاش، ایران Journal Article 1404/04/10 <p>This study aims to develop a comprehensive model to improve the efficiency and effectiveness of management accounting systems in manufacturing companies through the identification of key dimensions and components affecting their performance. The research employed a qualitative design using thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 15 experts in management accounting, selected through purposive sampling until theoretical saturation was achieved. The interviews were transcribed and analyzed using MAXQDA software. Open, axial, and selective coding were conducted to extract themes and subthemes, resulting in the identification of six main dimensions and eighteen components forming the conceptual model for enhancing the efficiency and effectiveness of management accounting systems. Thematic analysis revealed six major dimensions: (1) information and data, (2) management accounting processes, (3) decision support and performance control, (4) technology and innovation, (5) cost management and inventory control, and (6) reporting and performance analysis. Core themes included accurate raw material data, direct labor tracking, production overhead, job-order costing, comprehensive budgeting, break-even analysis, supply chain management, ERP systems, specialized production software, and precise financial reporting. In manufacturing firms, the control of raw materials and overhead costs had the greatest impact on efficiency, whereas in non-manufacturing firms, service cost control, budget allocation, and profitability analysis played the most critical roles. The findings also emphasized that technological integration and advanced accounting software significantly improved data consistency, financial reporting accuracy, and managerial decision-making. The proposed model highlights that integrating modern technologies, emphasizing accurate data analysis, and applying contemporary management accounting techniques lead to higher efficiency, accuracy, and effectiveness in manufacturing systems. This framework strengthens financial reporting, cost control, and strategic decision-making, thereby improving productivity and competitiveness across organizations.</p> <p>هدف این پژوهش ارائه الگویی جامع برای افزایش کارایی و اثربخشی سیستم‌های حسابداری مدیریت در شرکت‌های تولیدی ایران از طریق شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های کلیدی اثرگذار بر آن است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از حیث روش اجرا کیفی با رویکرد تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه حسابداری مدیریت جمع‌آوری شد. انتخاب نمونه به روش هدفمند و با رویکرد اشباع نظری صورت گرفت. داده‌های به‌دست‌آمده از مصاحبه‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل گردید. در مرحله کدگذاری باز، محقق مفاهیم اولیه را استخراج نمود و سپس در مراحل کدگذاری محوری و انتخابی مضامین سازمان‌دهنده و فراگیر شناسایی شدند. در نهایت، شش بُعد اصلی و هجده مؤلفه در قالب مدلی مفهومی برای ارتقای اثربخشی و کارایی سیستم‌های حسابداری مدیریت استخراج گردید. یافته‌های پژوهش نشان داد که الگوی پیشنهادی دارای شش بُعد اصلی است: اطلاعات و داده‌ها، فرآیندهای حسابداری مدیریت، پشتیبانی تصمیم‌گیری و کنترل عملکرد، فناوری و نوآوری، مدیریت هزینه و کنترل موجودی، و گزارشگری و تحلیل عملکرد. مضامین پایه شامل داده‌های دقیق مواد اولیه، نیروی کار مستقیم، سربار تولید، هزینه‌یابی سفارش کار، بودجه‌بندی جامع، تحلیل نقطه‌سر‌به‌سر، مدیریت زنجیره تأمین، استفاده از سیستم‌های ERP، نرم‌افزارهای تخصصی تولید، مدیریت کالای ساخته‌شده و گزارشگری مالی دقیق بود. در شرکت‌های تولیدی، تمرکز بر کنترل مواد اولیه و سربار تولید بیشترین نقش را در افزایش کارایی سیستم داشت، در حالی که در شرکت‌های غیرتولیدی، توجه به هزینه‌های خدمات، تخصیص بودجه و تحلیل سودآوری بیشترین تأثیر را بر اثربخشی نشان داد. نتایج نشان داد که استفاده از فناوری‌های نوین و نرم‌افزارهای تخصصی، انسجام داده‌ها و دقت گزارشگری مالی را افزایش می‌دهد و تصمیم‌گیری مدیریتی را بهبود می‌بخشد. الگوی پیشنهادی نشان می‌دهد که ادغام فناوری‌های نوین، تمرکز بر تحلیل داده‌های دقیق و استفاده از تکنیک‌های مدرن حسابداری مدیریت می‌تواند منجر به افزایش کارایی، دقت و اثربخشی در شرکت‌های تولیدی شود. این مدل با بهبود گزارشگری مالی، کنترل هزینه‌ها و ارتقای فرایندهای تصمیم‌گیری، زمینه‌ساز افزایش بهره‌وری و رقابت‌پذیری سازمان‌ها خواهد بود.</p> https://www.jafci.com/index.php/jafci/article/download/211/241