حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1405 10 01 Developing a Model for Competitive Advantage of Intellectual Capital and Its Impact on Financial Performance تدوین الگویی برای مزیت رقابتی سرمایه فکری و تأثیر آن بر عملکرد مالی 1 20 FA فاطمه مصدق گروه حسابداری، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران مصطفی قاسمی گروه حسابداری، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. عبدالرضا محسنی گروه حسابداری، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. Journal Article 1404/04/16 <p>The purpose of this study is to develop a model for competitive advantage based on intellectual capital and to examine its impact on the financial performance of companies listed on the Tehran Stock Exchange. This mixed-method research employed an exploratory design. In the qualitative phase, the grounded theory approach was used to identify the components and influencing factors of intellectual capital through semi-structured interviews with 17 experts, including financial professionals, managers of listed companies, and academic scholars. In the quantitative phase, data were collected via questionnaires and analyzed using structural equation modeling (SEM) with AMOS and SPSS software. The validity and reliability of the questionnaire were confirmed prior to model testing. The qualitative analysis revealed a final model comprising six main dimensions, twenty core categories, and seventy-three subcategories. Causal conditions included human resource training and development, innovation and technology, and knowledge management. Contextual conditions involved economic, political, legal, social, and cultural environments, while intervening conditions included managerial changes, business intelligence, and brand image. Quantitative results showed that all factors positively and significantly influenced financial performance (p&lt;0.05). Model fit indices such as RMSEA=0.055, CFI=0.909, and GFI=0.822 indicated a satisfactory model fit. Intellectual capital serves as a strategic and sustainable source of competitive advantage that significantly enhances corporate financial performance. Focusing on human resource development, innovation, and knowledge management can strengthen organizational learning, improve customer satisfaction, and sustain long-term competitive positioning. Managers should strategically invest in intellectual capital to optimize financial outcomes and ensure lasting market competitiveness.</p> <p>هدف پژوهش، طراحی الگویی برای مزیت رقابتی مبتنی بر سرمایه فکری و بررسی تأثیر آن بر عملکرد مالی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران است. این پژوهش از نوع آمیخته است و با رویکرد اکتشافی انجام شده است. در بخش کیفی، از روش نظریه داده‌بنیاد برای شناسایی مؤلفه‌ها و عوامل مؤثر بر سرمایه فکری استفاده شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۱۷ نفر از خبرگان مالی، مدیران شرکت‌های بورسی و اساتید دانشگاهی جمع‌آوری گردید. در بخش کمی، با بهره‌گیری از مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزارهای AMOS و SPSS، روابط بین متغیرها مورد تحلیل قرار گرفت. پرسشنامه تحقیق برای جمع‌آوری داده‌های کمی تدوین و روایی و پایایی آن تأیید شد. نتایج تحلیل کیفی نشان داد که مدل نهایی شامل ۶ بُعد اصلی، ۲۰ مقوله کلیدی و ۷۳ زیرمقوله است. شرایط علّی شامل آموزش و توسعه منابع انسانی، نوآوری و فناوری و مدیریت دانش بود. شرایط زمینه‌ای شامل محیط اقتصادی، سیاسی، قانونی، اجتماعی و فرهنگی و شرایط مداخله‌گر شامل تغییرات مدیریتی و رهبری، هوش تجاری و تصویر برند شناسایی گردید. یافته‌های بخش کمی بیانگر آن است که تمامی متغیرها تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد مالی دارند (p&lt;0.05). شاخص‌های برازش مدل از جمله RMSEA=0.055، CFI=0.909 و GFI=0.822 نشان‌دهنده برازش مطلوب مدل هستند. سرمایه فکری به‌عنوان منبعی راهبردی و عامل مزیت رقابتی پایدار، نقش مهمی در ارتقای عملکرد مالی شرکت‌ها دارد. توجه به آموزش و توسعه منابع انسانی، مدیریت دانش، و نوآوری به‌عنوان محرک‌های اصلی سرمایه فکری می‌تواند منجر به بهبود عملکرد سازمانی، افزایش رضایت مشتری و حفظ مزیت رقابتی پایدار در محیط‌های پویا گردد. مدیران باید با سرمایه‌گذاری در توسعه سرمایه فکری، مسیر ارتقای عملکرد مالی و جایگاه رقابتی شرکت را هموار سازند.</p> https://www.jafci.com/index.php/jafci/article/download/261/166