حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1405 12 01 An Internal Control System Model for Organizations in Special Economic Zones مدل سیستم کنترل‌های داخلی برای سازمان‌های مناطق ویژه اقتصادی 1 31 FA عبدالمجید حیاتی گروه حسابداري و مالي، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران. فائق احمدی گروه حسابداري و مالي، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران. محمدحسین رنجبر گروه حسابداري و مالي، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران. بیژن عابدینی گروه اقتصاد و حسابداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. Journal Article 1404/03/31 <p>This study aimed to identify and prioritize selective and core categories related to causal conditions, contextual and intervening factors, strategies, and consequences, and to develop a comprehensive internal control system model for the Pars Special Economic Energy Zone Organization. The research employed a mixed-methods design. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 28 experts, including university professors, managers of the Special Economic Zone, and executives from oil companies. Using grounded theory analysis, 230 open codes, 42 axial codes, and 19 selective codes were extracted. In the quantitative phase, three questionnaires with 230 Likert-scale items were used to validate the identified components. Exploratory and confirmatory factor analyses with KMO and Bartlett’s tests confirmed sampling adequacy and model fit. Results indicated that among causal conditions, “automation of processes through software systems” ranked first; among contextual factors, “meritocracy” was the most significant; among intervening conditions, “behavioral integrity” was prioritized; within strategies, “managerial supervisory role” was ranked highest; and among consequences, “asset management” was the leading outcome. Factor analysis revealed that the identified components across five dimensions explained more than 50% of the total variance, indicating strong validity and reliability of the final model. The proposed model serves as a strategic framework for designing, evaluating, and improving internal control systems in special economic zones, particularly in the energy sector. Its implementation enhances organizational learning, operational efficiency, regulatory compliance, and corporate governance.</p> <p>این پژوهش با هدف شناسایی و اولویت‌بندی مقوله‌های انتخابی و محوری مؤثر بر شرایط علی، عوامل زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها و در نهایت ارائه مدل جامع سیستم کنترل‌های داخلی در سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس انجام شد. این مطالعه از نوع ترکیبی (کیفی-کمی) بود. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 28 نفر از اساتید دانشگاه، مدیران منطقه ویژه اقتصادی و مدیران شرکت‌های نفتی گردآوری شد و با روش تحلیل داده‌محور، 230 کد باز، 42 کد محوری و 19 کد انتخابی استخراج گردید. در بخش کمی، از سه پرسشنامه شامل 230 سؤال بر اساس طیف پنج‌درجه‌ای لیکرت برای تأیید روایی سازه‌ها و اعتبار مدل استفاده شد. تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی با شاخص‌های KMO و آزمون بارتلت جهت تأیید کفایت نمونه‌گیری و برازش مدل به کار رفت. نتایج نشان داد در میان شرایط علی، «اجرای اتوماسیون فرآیندها در بستر نرم‌افزاری» در رتبه نخست قرار دارد؛ در میان عوامل زمینه‌ای، «شایسته‌سالاری» مهم‌ترین عامل بود؛ در شرایط مداخله‌گر، «یکپارچگی رفتاری» بیشترین اهمیت را داشت؛ در راهبردها، «ایفای نقش نظارتی مدیریت» در رتبه اول بود و در پیامدها، «مدیریت دارایی‌ها» به‌عنوان مهم‌ترین خروجی سیستم شناسایی شد. نتایج تحلیل عاملی نشان داد مقوله‌های شناسایی‌شده در پنج بُعد اصلی توان تبیین بیش از 50 درصد واریانس را دارند و مدل نهایی از اعتبار و برازش قابل قبولی برخوردار است. مدل ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی راهبردی برای طراحی، ارزیابی و بهبود سیستم‌های کنترل داخلی در مناطق ویژه اقتصادی، به‌ویژه در بخش انرژی، مورد استفاده قرار گیرد. استقرار این مدل موجب بهبود یادگیری سازمانی، کارایی عملیاتی، انطباق مقرراتی و ارتقای حاکمیت شرکتی خواهد شد.</p> https://www.jafci.com/index.php/jafci/article/download/276/252