حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1405 10 01 A Meta-Model for Fraud Risk Assessment in Auditing: A Qualitative Approach Based on Grounded Theory فراالگوی ارزیابی ریسک تقلب در حسابرسی: رویکردی کیفی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد 1 22 FA فریاد عیسی‌زاده گروه حسابداری، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران عسگر پاکمرام گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران سعید جبارزاده کنگرلوئی گروه حسابداری، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی ارومیه، ایران جمال بحری ثالث گروه حسابداری، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی ارومیه، ایران Journal Article 1404/07/01 <p>The objective of this study was to develop a comprehensive meta-model for fraud risk assessment in auditing using a qualitative grounded theory approach based on expert perspectives. This qualitative fundamental research adopted a multidimensional grounded theory methodology. Data were collected in 2023 through semi-structured interviews with 32 experts, including university scholars, audit firm partners, regulatory authorities, and financial analysts. Participants were selected using purposive and snowball sampling until theoretical saturation was achieved. Data analysis was conducted through open, axial, and selective coding using MAXQDA software. Extracted concepts were systematically categorized into causal conditions, contextual conditions, intervening factors, strategic actions, and consequences. The findings indicated that fraud risk assessment represents a dynamic and multidimensional process shaped by the interaction of individual competencies, organizational structures, and environmental conditions. Core causal factors included auditors’ proficiency in applying auditing standards and regulations, cognitive and perceptual capabilities, professional expertise, and awareness of business environment complexity. Contextual conditions involved effective institutional supervision, professional collaboration, communication and networking capabilities, and evidence-based decision-making. Intervening conditions such as professional ethics, auditor competence, performance management, social responsibility orientation, and adaptation to information technology developments strengthened the assessment process. Strategic mechanisms emphasized improving auditors’ ability to recognize emerging fraud patterns and ensuring integrated interpretation of laws and standards, ultimately enhancing professional judgment and audit effectiveness. The proposed meta-model demonstrates that effective fraud risk assessment extends beyond traditional financial indicators and requires a systemic, multi-level perspective integrating human, institutional, and technological dimensions. Implementing this framework can improve audit quality, enhance financial reporting transparency, strengthen stakeholder trust, increase financial market efficiency, and mitigate economic consequences arising from fraudulent activities.</p> <p>هدف این پژوهش ارائه یک فراالگوی جامع و توسعه‌یافته برای ارزیابی ریسک تقلب در فرآیند حسابرسی بر اساس رویکرد کیفی و نظریه داده‌بنیاد و با تکیه بر دیدگاه خبرگان حرفه حسابرسی است. پژوهش حاضر از نوع کیفی و بنیادی بوده و با رویکرد نظریه داده‌بنیاد چندوجهی انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۳۲ نفر از خبرگان شامل اساتید دانشگاه، شرکای مؤسسات حسابرسی، مدیران نهادهای نظارتی و تحلیلگران مالی در سال 2023 گردآوری گردید. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و گلوله‌برفی تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی با بهره‌گیری از نرم‌افزار MAXQDA انجام شد و در نهایت مفاهیم استخراج‌شده در قالب مقوله‌های علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردی و پیامدی سازمان‌دهی شدند. نتایج تحلیل نشان داد ارزیابی ریسک تقلب فرآیندی چندبعدی و پویا است که به تعامل عوامل فردی، سازمانی و محیطی وابسته است. مهارت حرفه‌ای حسابرسان در کاربرد قوانین و استانداردها، توانایی شناختی و ادراکی، دانش تخصصی و درک پیچیدگی محیط کسب‌وکار به‌عنوان شرایط علّی اصلی شناسایی شدند. شرایط زمینه‌ای شامل نظارت نهادی مؤثر، کار تیمی، شبکه‌سازی حرفه‌ای و تصمیم‌گیری مبتنی بر اطلاعات بود. عوامل مداخله‌گر نظیر اخلاق حرفه‌ای، شایستگی عملکردی، مدیریت عملکرد، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و همسویی با تحولات فناوری اطلاعات نقش تقویت‌کننده داشتند. راهبردهای کلیدی شامل توسعه توانایی شناسایی الگوهای نوین تقلب و تفسیر یکپارچه استانداردها و مقررات بودند که در نهایت به ارتقای کیفیت قضاوت حرفه‌ای و اثربخشی فرآیند حسابرسی منجر شدند. فراالگوی ارائه‌شده نشان می‌دهد ارزیابی ریسک تقلب صرفاً مبتنی بر شاخص‌های مالی نیست بلکه نیازمند نگرشی سیستمی و چندسطحی است که عوامل انسانی، نهادی و فناورانه را به‌طور همزمان در بر گیرد. استقرار چنین الگویی می‌تواند موجب ارتقای کیفیت حسابرسی، افزایش شفافیت گزارشگری مالی، تقویت اعتماد ذی‌نفعان، بهبود کارایی بازارهای مالی و کاهش پیامدهای اقتصادی ناشی از تقلب شود.</p> https://www.jafci.com/index.php/jafci/article/download/358/263