حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1406 08 01 Analyzing the Role of Innovative Financial Instruments in Developing the Depth of the Derivatives Market of the Tehran Stock Exchange تحلیل نقش ابزارهای مالی نوین در توسعه عمق بازار مشتقات بورس اوراق بهادار تهران 1 18 FA سید محمد رزمگیر گروه مدیریت مالی، واحد سنندج ،دانشگاه آزاد اسلامی،سنندج، ایران معین زرعیان گروه حسابداری، واحد آستانه اشرفیه، دانشگاه آزاد اسلامی ،آستانه اشرفیه، ایران امید محمودی خوشرو گروه حسابداری، واحد سنندج ، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج ، ایران Journal Article 1405 02 07 <p>This study aimed to identify and analyze the factors influencing the development and deepening of the derivatives market of the Tehran Stock Exchange and to propose an integrated framework based on capital market experts’ perspectives. This applied, qualitative, and exploratory study employed the Delphi technique. The study population consisted of academic and professional experts familiar with derivative instruments, trading mechanisms, market regulation, risk management, and economic analysis. Using purposive judgmental sampling, 20 qualified experts were selected. The Delphi process was conducted in three consecutive rounds. In the first round, data were collected through semi-structured interviews and analyzed using thematic analysis to identify the principal determinants of derivatives market development. In the second and third rounds, the extracted components were incorporated into Delphi questionnaires and evaluated by the experts in terms of their importance, impact, and necessity. Consensus was assessed using the median, percentage agreement, response stability, and Kendall’s coefficient of concordance (W). Expert consensus indicated that derivatives market depth is determined by the simultaneous interaction of market structure, capital market characteristics, macroeconomic conditions, and investor behavior. Market transparency, effective order size, trading structure, and liquidity emerged as major market-related determinants, while the presence of financial institutions and active market makers was also identified as fundamental to market deepening. Inflation, economic growth, and exchange-rate movements were confirmed as macroeconomic factors affecting participation incentives and the functional use of derivatives for risk hedging. Regarding investor behavior, loss aversion, risk tolerance, optimism, overconfidence, and ambiguity aversion influenced both the level and quality of market participation. The successive Delphi rounds ultimately supported an integrated framework in which structural, economic, behavioral, and institutional–infrastructural factors jointly determine sustainable derivatives market development. Sustainable development of Iran’s derivatives market requires a multidimensional strategy integrating greater liquidity, stronger market-making mechanisms, enhanced transparency and trading infrastructure, relative macroeconomic stability, expansion of specialized financial institutions, and improvements in investors’ financial literacy and professional behavior.</p> <p>هدف این پژوهش شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه و تعمیق بازار مشتقات بورس اوراق بهادار تهران و ارائه چارچوبی یکپارچه مبتنی بر دیدگاه خبرگان بازار سرمایه بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی و اکتشافی بود که با استفاده از تکنیک دلفی انجام شد. جامعه پژوهش را خبرگان دانشگاهی و حرفه‌ای آشنا با ابزارهای مشتقه، سازوکارهای معاملاتی، تنظیم‌گری بازار، مدیریت ریسک و تحلیل اقتصادی تشکیل دادند که از میان آنان 20 نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند قضاوتی انتخاب شدند. فرایند دلفی طی سه مرحله انجام شد. در مرحله نخست، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شدند. در مراحل دوم و سوم، مؤلفه‌های استخراج‌شده در قالب پرسش‌نامه دلفی در اختیار خبرگان قرار گرفت و میزان اهمیت و ضرورت هر عامل ارزیابی شد. اجماع بر اساس شاخص‌هایی شامل میانه، درصد توافق، ثبات پاسخ‌ها و ضریب توافق کندال W بررسی شد. نتایج اجماع خبرگان نشان داد که تعمیق بازار مشتقات تابع تعامل هم‌زمان عوامل مربوط به ساختار بازار، ویژگی‌های بازار سرمایه، شرایط اقتصاد کلان و رفتار سرمایه‌گذاران است. شفافیت بازار، اندازه مؤثر سفارش‌ها، ساختار معاملاتی و نقدینگی به‌عنوان مؤلفه‌های مهم بازار شناسایی شدند و حضور نهادهای مالی و بازارگردان‌های فعال نیز در افزایش عمق بازار نقش اساسی داشت. همچنین، تورم، رشد اقتصادی و نرخ ارز به‌عنوان متغیرهای کلان اثرگذار بر انگیزه مشارکت و استفاده از مشتقات برای پوشش ریسک تأیید شدند. در بعد رفتاری، زیان‌گریزی، ریسک‌پذیری، خوش‌بینی، بیش‌اطمینانی و ابهام‌گریزی بر میزان و کیفیت مشارکت سرمایه‌گذاران اثرگذار بودند. جمع‌بندی مراحل دلفی نشان داد که توسعه پایدار بازار مشتقات مستلزم تعامل عوامل ساختاری، اقتصادی، رفتاری و نهادی–زیرساختی است. توسعه عمق بازار مشتقات در ایران نیازمند رویکردی چندبعدی است که به‌طور هم‌زمان بر افزایش نقدینگی، تقویت بازارگردانی، ارتقای شفافیت و زیرساخت‌های معاملاتی، ثبات نسبی متغیرهای کلان اقتصادی، توسعه نهادهای مالی تخصصی و ارتقای سواد مالی و رفتار حرفه‌ای سرمایه‌گذاران تمرکز کند.</p> https://www.jafci.com/index.php/jafci/article/download/396/331