حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1405 12 01 Developing an Appropriate Tax Litigation Model to Reduce the Risk of Tax Arrears in Tax Litigation Centers ارائه الگوی مناسب دادرسی مالیاتی به منظور کاهش ریسک معوقات مالیاتی در مراکز دادرسی 1 25 FA مجتبی محمدزاده گروه حسابداری و مالی، واحد بیرجند، دانشگاه ازاد اسلامی، بیرجند، ایران حبیب اله نخعی گروه حسابداری و مالی، واحد بیرجند، دانشگاه ازاد اسلامی، بیرجند، ایران زهره حاجیها گروه حسابداری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران کریم نخعی گروه حسابداری و مالی، واحد بیرجند، دانشگاه ازاد اسلامی، بیرجند، ایران Journal Article 1405 01 05 <p>This study aimed to develop and validate an appropriate tax litigation model by identifying the key components contributing to the reduction of tax arrears risk in tax litigation centers. This applied-developmental, cross-sectional qualitative study employed an inductive approach. The study population comprised experts and professionals in taxation and tax litigation who were selected through purposive sampling. Data were collected through 12 semi-structured interviews until theoretical saturation was achieved and were analyzed using thematic analysis based on the Braun and Clarke framework. Initially, 109 primary codes were extracted and subsequently organized into related categories and overarching themes through secondary coding. Coding reliability was assessed using Cohen’s kappa coefficient. The identified components were subsequently screened and finalized through a two-round fuzzy Delphi process using triangular fuzzy numbers and the judgments of 12 experts. The thematic analysis indicated that an appropriate tax litigation model is multidimensional, encompassing professional expertise and experience of litigation board members, transparency of tax laws and regulations, institutional efficiency, procedural justice and impartiality, timeliness and accuracy of proceedings, quality of case documentation, digitalization and intelligent processes, quality of legal reasoning, tax arrears risk management, specialized training, professional ethics, effective taxpayer–tax authority interaction, taxpayer awareness, pre-litigation mechanisms, supervision, performance evaluation, institutional coordination, and localization of the litigation model. The kappa coefficient was 0.743, indicating satisfactory coding reliability. In the first fuzzy Delphi round, the defuzzified values of all indicators exceeded the 0.70 acceptance threshold. Expert consensus was achieved in the second round, resulting in the retention and final approval of all 19 indicators. The proposed model demonstrates that reducing tax arrears risk requires an integrated and systemic approach combining institutional and procedural reforms with professional competence, risk management, transparency, procedural fairness, interorganizational coordination, and digital technologies. Implementing this framework may accelerate case resolution, prevent the accumulation of tax arrears, improve the quality of tax adjudication, and strengthen taxpayer trust and voluntary tax compliance.</p> <p>هدف پژوهش حاضر ارائه و اعتبارسنجی الگویی مناسب برای دادرسی مالیاتی با تأکید بر شناسایی مؤلفه‌های مؤثر در کاهش ریسک معوقات مالیاتی در مراکز دادرسی بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی–توسعه‌ای، از نظر رویکرد کیفی، مقطعی و مبتنی بر استدلال استقرایی بود. جامعه پژوهش را خبرگان و متخصصان حوزه مالیات و دادرسی مالیاتی تشکیل دادند که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق 12 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و تا دستیابی به اشباع نظری گردآوری و با استفاده از تحلیل تم مبتنی بر چارچوب براون و کلارک تحلیل شدند. در مرحله نخست، 109 کد اولیه استخراج و از طریق کدگذاری ثانویه در مقوله‌ها و تم‌های اصلی سازمان‌دهی شدند. پایایی کدگذاری با ضریب کاپا ارزیابی شد. سپس، برای غربالگری و نهایی‌سازی مؤلفه‌ها، تکنیک دلفی فازی با استفاده از اعداد فازی مثلثی و دیدگاه 12 خبره در دو راند اجرا شد. نتایج تحلیل تم نشان داد که الگوی مناسب دادرسی مالیاتی ماهیتی چندبعدی دارد و مؤلفه‌هایی شامل تخصص و تجربه حرفه‌ای اعضای هیأت‌ها، شفافیت قوانین، کارآمدی ساختار نهادی، عدالت و بی‌طرفی، سرعت و دقت رسیدگی، کیفیت مستندسازی، دیجیتالی‌سازی و هوشمندسازی، کیفیت استدلال آرا، مدیریت ریسک معوقات، آموزش تخصصی، اخلاق حرفه‌ای، تعامل مؤثر با مؤدیان، آگاهی‌بخشی، سازوکارهای پیشادادرسی، نظارت، ارزیابی عملکرد، هماهنگی نهادی و بومی‌سازی را دربرمی‌گیرد. ضریب کاپا برابر با 0.743 بود که پایایی مطلوب کدگذاری را تأیید کرد. در راند نخست دلفی، مقادیر فازی‌زدایی‌شده تمامی شاخص‌ها بالاتر از آستانه پذیرش 0.70 قرار گرفت و در راند دوم، توافق خبرگان حاصل شد؛ در نتیجه، هر 19 شاخص به‌عنوان شاخص‌های نهایی مدل پذیرفته شدند. الگوی پیشنهادی نشان می‌دهد کاهش ریسک معوقات مالیاتی مستلزم رویکردی یکپارچه و سیستمی است که اصلاحات نهادی و رویه‌ای را با تخصص حرفه‌ای، مدیریت ریسک، شفافیت، عدالت، هماهنگی سازمانی و بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال تلفیق کند. اجرای این الگو می‌تواند به تسریع تعیین تکلیف پرونده‌ها، کاهش شکل‌گیری معوقات، بهبود کیفیت دادرسی و افزایش اعتماد و تمکین مالیاتی مؤدیان کمک کند.</p> https://www.jafci.com/index.php/jafci/article/download/495/308