حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1406 12 01 Developing an Ethical Leadership Model Based on the Organizational Sensemaking Mechanism ارائه مدل رهبری اخلاق‌مدارانه مبتنی بر مکانیسم معناسازی سازمانی 1 27 FA علی پالیزدان گروه حسابداري، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. مصطفی قاسمی گروه حسابداری، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. عبدالرضا محسنی گروه حسابداري، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. Journal Article 1405 02 14 <p>This study aimed to develop a model explaining the formation of ethical leadership through organizational sensemaking, with particular emphasis on how cognitive biases shape leaders’ ethical and unethical decisions. This qualitative study employed a descriptive–exploratory design and a grounded theory strategy. The participants comprised 20 experts, academics, and practitioners with relevant knowledge and experience in psychology, management, cognitive psychology, and ethical leadership. Participants were selected through purposive sampling, which continued until theoretical saturation was achieved. Data were collected through in-depth, face-to-face semi-structured interviews lasting approximately 60–120 minutes and were analyzed using MAXQDA. Following the grounded theory approach, data analysis involved open, axial, and selective coding to establish relationships among causal conditions, the central phenomenon, contextual conditions, intervening conditions, strategies, and consequences and to construct the final conceptual model. Content validity, informant feedback, methodological coherence, recurrence of findings, and researcher sensitivity were employed to enhance the credibility of the qualitative analysis. The findings indicated that leaders’ sensemaking functions as the principal mechanism through which cognitive biases influence leadership behavior. Independent biases, including biases related to ethical perception and justification, decision-making processes, social pressure, judgment and control, and responsibility avoidance, promoted unethical leadership by strengthening distortive sensemaking. Conversely, moderating and inhibitory biases facilitated ethical leadership by reinforcing corrective and reflective sensemaking while simultaneously weakening distortive sensemaking. Accordingly, greater dominance of corrective sensemaking increased the likelihood of ethical decision-making and ethical leadership, whereas the dominance of distortive sensemaking increased the likelihood of unethical decisions and unethical leadership. The model therefore identified the relative strength of corrective versus distortive sensemaking as a key determinant of the ethical orientation of leadership behavior. Ethical leadership is not determined solely by leaders’ personal characteristics but emerges through the interaction of cognitive biases and sensemaking processes within individual, organizational, and situational contexts. Strengthening corrective sensemaking mechanisms and controlling distortion-producing cognitive biases may therefore improve ethical decision-making and reduce unethical leadership behavior in organizations.</p> <p>هدف پژوهش حاضر، ارائه مدلی برای تبیین چگونگی شکل‌گیری رهبری اخلاق‌مدارانه در بستر مکانیسم معناسازی سازمانی با تمرکز بر نقش سوگیری‌های شناختی در جهت‌دهی به تصمیم‌های اخلاقی و غیراخلاقی رهبران بود. پژوهش با رویکرد کیفی، طرح توصیفی–اکتشافی و استراتژی نظریه داده‌بنیاد انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۰ نفر از متخصصان، استادان و شاغلان آگاه در حوزه‌های روان‌شناسی، مدیریت، روان‌شناسی شناختی و رهبری اخلاقی بودند که با نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته رو در رو، با مدت تقریبی ۶۰ تا ۱۲۰ دقیقه، گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس رویکرد نظریه داده‌بنیاد و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت و روابط میان شرایط علّی، مقوله محوری، بسترها، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها برای تدوین مدل نهایی تبیین شد. برای تقویت اعتبار تحلیل نیز از روایی محتوایی، بازخورد مطلعان، انسجام روش‌شناختی و تکرار یافته‌ها استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که نوع معناسازی رهبران، سازوکار اصلی انتقال اثر سوگیری‌های شناختی به رفتار رهبری است. سوگیری‌های مستقل، شامل سوگیری‌های مرتبط با ادراک و توجیه اخلاقی، تصمیم‌گیری، فشار اجتماعی، قضاوت و کنترل و مسئولیت‌گریزی، از طریق تقویت معناسازی منحرف‌کننده احتمال شکل‌گیری رهبری غیراخلاق‌مدارانه را افزایش می‌دهند. در مقابل، سوگیری‌های تعدیل‌گر و بازدارنده با تقویت معناسازی اصلاحی و بازتابی، احتمال تصمیم‌گیری اخلاقی و رهبری اخلاق‌مدارانه را افزایش داده و هم‌زمان اثر معناسازی منحرف‌کننده را کاهش می‌دهند. بنابراین، غلبه معناسازی اصلاحی با رهبری اخلاق‌مدارانه و غلبه معناسازی منحرف‌کننده با رهبری غیراخلاق‌مدارانه ارتباط دارد. رهبری اخلاق‌مدارانه صرفاً حاصل ویژگی‌های شخصیتی رهبر نیست، بلکه از تعامل سوگیری‌های شناختی با فرآیندهای معناسازی در بستر عوامل فردی، سازمانی و موقعیتی شکل می‌گیرد. مدل پیشنهادی نشان می‌دهد که تقویت سازوکارهای معناسازی اصلاحی و کنترل سوگیری‌های منحرف‌کننده می‌تواند مبنایی برای ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری اخلاقی و کاهش رفتارهای غیراخلاقی رهبران در سازمان‌ها فراهم کند.</p> https://www.jafci.com/index.php/jafci/article/download/528/325