حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1406 12 01 Designing and Validating a Risk-Based Audit Model for Cryptocurrencies in Iran طراحی و اعتبارسنجی الگوی حسابرسی مبتنی بر ریسک رمزارزها در ایران 1 22 FA هانیه شیخی دانشجوی دکتری،گروه حسابداری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران مهدی بشکوه گروه حسابداری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران. وحید محمودی گروه حسابداری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران حبیب امیربیگی لنگرودی گروه حسابداری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران Journal Article 1405 04 10 <p>This study aimed to design and validate an integrated risk-based audit model for cryptocurrencies in Iran, focusing on causal conditions, the central phenomenon, contextual conditions, intervening conditions, strategies, and professional consequences. This applied-developmental and descriptive-correlational study followed an earlier qualitative grounded-theory phase. The statistical population consisted of internal and independent auditors, risk managers, and professionals with expertise in cryptocurrencies and blockchain in Iran. Using multistage cluster sampling, 411 valid questionnaires were collected. Data were gathered through a researcher-developed 30-item questionnaire rated on a five-point Likert scale and designed to assess six main constructs. Data analysis was performed using partial least squares structural equation modeling with SmartPLS 3. Structural model results showed that causal conditions had a strong positive effect on the central phenomenon (β=0.712). Contextual conditions (β=0.561), intervening conditions (β=0.618), and the central phenomenon (β=0.524) positively affected strategies, while strategies significantly predicted consequences (β=0.673). The coefficients of determination for the central phenomenon, strategies, and consequences were 0.718, 0.736, and 0.685, respectively. Q² values were 0.589, 0.612, and 0.567, indicating satisfactory predictive relevance. The SRMR value was 0.064, supporting acceptable model fit. Indirect effects further confirmed the mediating roles of the central phenomenon and strategies in transmitting the effects of causal and contextual factors to outcomes. The validated model indicates that effective risk-based cryptocurrency auditing in Iran depends on the coordinated interaction of environmental drivers, technological capacities, professional constraints, and practical audit strategies. Implementation of the model can contribute to lower audit risk, improved audit quality, greater stakeholder confidence, and stronger positioning of the auditing profession in the digital economy.</p> <p>هدف این پژوهش، طراحی و اعتبارسنجی الگویی یکپارچه برای حسابرسی مبتنی بر ریسک رمزارزها در ایران با تأکید بر شرایط علّی، پدیده محوری، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و پیامدهای حرفه‌ای بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی–توسعه‌ای و از نظر ماهیت توصیفی–همبستگی بود و در ادامه یک مرحله کیفی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد انجام شد. جامعه آماری شامل حسابرسان داخلی و مستقل، مدیران ریسک و متخصصان حوزه رمزارز و بلاکچین در ایران بود. با استفاده از نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، ۴۱۱ پرسشنامه معتبر گردآوری شد. ابزار پژوهش، پرسشنامه محقق‌ساخته ۳۰ گویه‌ای در مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت بود که شش سازه اصلی مدل را می‌سنجید. تحلیل داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی و نرم‌افزار SmartPLS 3 انجام شد. نتایج مدل ساختاری نشان داد شرایط علّی اثر مثبت و قوی بر پدیده محوری داشتند (β=۰.۷۱۲). شرایط زمینه‌ای (β=۰.۵۶۱)، شرایط مداخله‌گر (β=۰.۶۱۸) و پدیده محوری (β=۰.۵۲۴) اثر مثبت بر راهبردها داشتند و راهبردها نیز پیامدها را به‌طور معناداری پیش‌بینی کردند (β=۰.۶۷۳). ضرایب تعیین برای پدیده محوری، راهبردها و پیامدها به‌ترتیب ۰.۷۱۸، ۰.۷۳۶ و ۰.۶۸۵ بود. مقادیر Q² به‌ترتیب ۰.۵۸۹، ۰.۶۱۲ و ۰.۵۶۷ به دست آمد و شاخص SRMR برابر با ۰.۰۶۴ بود. اثرات غیرمستقیم نیز نقش واسطه‌ای راهبردها و پدیده محوری را در انتقال اثر عوامل زمینه‌ای و علّی به پیامدها تأیید کردند. الگوی اعتبارسنجی‌شده نشان داد که حسابرسی مبتنی بر ریسک رمزارزها در ایران مستلزم تعامل منسجم میان محرک‌های محیطی، ظرفیت‌های فناورانه، موانع حرفه‌ای و راهبردهای عملی حسابرسی است و می‌تواند به کاهش ریسک حسابرسی، ارتقای کیفیت، افزایش اعتماد ذی‌نفعان و تقویت جایگاه حرفه حسابرسی در اقتصاد دیجیتال منجر شود.</p> https://www.jafci.com/index.php/jafci/article/download/545/335