حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1406 10 01 The Relationship Between Internal Control Quality and Audit Risk: Developing a Ranking Model for Iranian State-Owned Companies with Emphasis on Managerial and Supervisory Factors رابطه کیفیت کنترل‌های داخلی با ریسک حسابرسی برای ارائه الگویی در خصوص رتبه بندی در شرکت‌های دولتی ایران:تأکید بر عوامل مدیریتی و نظارتی 1 30 FA داود گراوند گروه حسابداری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. پروین صدری گروه حسابداری، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران علی رضایی گروه حسابداری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. داریوش جاوید گروه حسابداری، واحد بروجرد ، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران. Journal Article 1405 04 13 <p>This study aimed to explain the relationship between internal control quality and audit risk and to develop a context-specific ranking model for Iranian state-owned companies with particular emphasis on managerial and supervisory factors. This applied-developmental study employed an exploratory sequential mixed-methods design. In the qualitative phase, 18 semi-structured interviews were conducted with experts and analyzed using thematic analysis, resulting in 48 initial indicators across six dimensions. In the second phase, the indicators were refined through two rounds of fuzzy Delphi, reducing them to 37. The final questionnaire was administered to the target population and 214 usable responses were obtained. Content validity was assessed using CVR and CVI, while reliability and construct quality were evaluated using Cronbach’s alpha, AVE, and CR. In the third phase, fuzzy AHP was used to determine the relative weights of dimensions and indicators, and fuzzy TOPSIS was applied to rank 37 state-owned companies from five major industries. The final fuzzy Delphi agreement coefficient was 0.82. The overall Cronbach’s alpha was 0.894, with dimension-specific coefficients ranging from 0.768 to 0.876. All 37 indicators had mean scores significantly above 3. Managerial factors received the highest normalized weight of 0.287, followed by supervisory factors at 0.241 and organizational factors at 0.164. Practical support from senior management was the most important indicator, with a global weight of 0.0531. Fuzzy TOPSIS classified two companies as critical risk, six as high risk, eight as medium risk, and 21 as low or very low risk. Exact agreement between the model and independent expert judgments was 75.6%, increasing to 91.9% when one-category differences were accepted. Internal control quality in state-owned companies is primarily driven by managerial and supervisory conditions, and strengthening senior management support, internal audit independence, audit committee effectiveness, and accountability mechanisms can reduce audit risk; the proposed model also provides a practical basis for company ranking and risk-based allocation of audit resources.</p> <p>هدف پژوهش حاضر، تبیین رابطه کیفیت کنترل‌های داخلی با ریسک حسابرسی و ارائه الگویی بومی برای رتبه‌بندی شرکت‌های دولتی ایران با تأکید بر عوامل مدیریتی و نظارتی بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی ـ توسعه‌ای و از نظر روش، آمیخته اکتشافی متوالی بود. در مرحله کیفی، 18 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان انجام و داده‌ها با تحلیل مضمون بررسی شد که به استخراج 48 شاخص اولیه در شش بعد منجر گردید. در مرحله دوم، شاخص‌ها طی دو دور دلفی فازی پالایش و به 37 شاخص کاهش یافتند. پرسشنامه نهایی در میان جامعه مورد مطالعه توزیع و 214 پاسخ قابل استفاده دریافت شد. روایی محتوایی با CVR و CVI و پایایی با آلفای کرونباخ، AVE و CR بررسی شد. در مرحله سوم، وزن ابعاد و شاخص‌ها با AHP فازی تعیین و 37 شرکت دولتی از پنج صنعت اصلی با TOPSIS فازی رتبه‌بندی شدند. ضریب توافق نهایی دلفی فازی 0.82 بود. آلفای کرونباخ کل پرسشنامه 0.894 و ضرایب ابعاد بین 0.768 تا 0.876 قرار گرفتند. همه 37 شاخص دارای میانگین بالاتر از 3 و از نظر آماری معنادار بودند. عوامل مدیریتی با وزن 0.287 بیشترین اهمیت را داشتند و پس از آن عوامل نظارتی با وزن 0.241 و عوامل سازمانی با وزن 0.164 قرار گرفتند. مهم‌ترین شاخص، حمایت و پشتیبانی عملی مدیر ارشد با وزن 0.0531 بود. رتبه‌بندی TOPSIS فازی دو شرکت را در سطح ریسک بحرانی، شش شرکت را در سطح بالا، هشت شرکت را در سطح متوسط و 21 شرکت را در سطح پایین یا بسیار پایین قرار داد. تطابق کامل مدل با نظر خبرگان مستقل 75.6 درصد و تطابق کامل یا نسبی 91.9 درصد بود. کیفیت کنترل‌های داخلی در شرکت‌های دولتی بیش از همه تحت تأثیر عوامل مدیریتی و نظارتی قرار دارد و تقویت حمایت مدیریت ارشد، استقلال حسابرسی داخلی، اثربخشی کمیته حسابرسی و سازوکارهای پاسخگویی می‌تواند ریسک حسابرسی را کاهش دهد؛ الگوی ارائه‌شده نیز قابلیت استفاده برای رتبه‌بندی شرکت‌ها و تخصیص مبتنی بر ریسک منابع حسابرسی را دارد.</p>