طراحی و تبیین الگوی بومی به‌کارگیری فناوری‌های دیجیتال نوین در حسابرسی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد

نویسندگان

    فیروزه فهیمی دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
    احمد خدامی پور * استاد، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران khodamipour@uk.ac.ir
    امید پورحیدری استاد، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

کلمات کلیدی:

 فناوری‌های دیجیتال نوین, تحولات فناوری, مؤسسات حسابرسی, رویکرد داده بنیاد

چکیده

پژوهش حاضر با هدف طراحی و تبیین الگویی بومی برای به‌کارگیری فناوری‌های دیجیتال نوین در مؤسسات حسابرسی ایران و شناسایی شرایط علّی، زمینه‌ای و مداخله‌گر، راهبردها و پیامدهای آن انجام شد. این پژوهش کاربردی ـ توسعه‌ای با رویکرد کیفی و بر مبنای نظریه داده‌بنیاد ساخت‌یافته استراوس و کوربین در سال 2025 انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 12 نفر از استادان دانشگاهی و شرکای باسابقه مؤسسات حسابرسی آشنا با حوزه حسابرسی و فناوری‌های دیجیتال بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و سپس نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته تا دستیابی به اشباع نظری گردآوری و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و روش مقایسه مداوم تحلیل شدند. برای ارتقای اعتبار یافته‌ها از یادداشت‌برداری تحلیلی، بازبینی مشارکت‌کنندگان، بازبینی همتای پژوهشی و بررسی توافق کدگذاران استفاده شد. تحلیل داده‌ها به شکل‌گیری الگویی پارادایمی متشکل از شش مؤلفه اصلی منجر شد. پدیده محوری، پذیرش و به‌کارگیری فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، کلان‌داده‌ها، بلاکچین و اتوماسیون فرایند رباتیک در حسابرسی بود. فشار تحول دیجیتال، افزایش حجم داده‌ها، انتظارات ذی‌نفعان و ناکارآمدی روش‌های سنتی، شرایط علّی را تشکیل دادند. ساختار نهادی حرفه، ضعف زیرساخت‌های ارتباطی، ناهماهنگی سامانه‌ها و محدودیت دسترسی به داده‌ها در زمره شرایط زمینه‌ای قرار گرفتند. فرهنگ محافظه‌کارانه، نگرش و سن مدیران، محدودیت‌های مالی و قانونی، تحریم‌ها و مخاطرات امنیتی نیز به‌عنوان شرایط مداخله‌گر شناسایی شدند. توسعه نرم‌افزارهای بومی، آموزش تدریجی شایستگی‌های دیجیتال، جذب متخصصان میان‌رشته‌ای، یکپارچه‌سازی داده‌ها، بازطراحی فرایندها و تحول مدل کسب‌وکار، راهبردهای اصلی بودند. اجرای این راهبردها به افزایش کیفیت و سرعت حسابرسی، پوشش جامع‌تر تراکنش‌ها، توسعه خدمات داده‌محور و بازآرایی ساختار نیروی انسانی منجر می‌شود؛ درحالی‌که عدم اقدام می‌تواند شکاف رقابتی مؤسسات را تشدید کند. تحول دیجیتال حسابرسی در ایران فرایندی خطی و صرفاً فنی نیست، بلکه به تعامل پویای عوامل نهادی، اقتصادی، انسانی و زیرساختی وابسته است؛ بنابراین، موفقیت آن مستلزم اجرای مرحله‌ای یک الگوی بومی، تقویت حکمرانی داده و حفظ قضاوت حرفه‌ای حسابرس در کنار قابلیت‌های فناورانه است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abdelwahed, A. S., Abu-Musa, A. A., Moubarak, H., & Badawy, H. A. (2024). The Use of Big Data and Analytics in External Auditing: Does Audit Firm Size Matter? Evidence from a Developing Country. South African Journal of Accounting Research, 38(2), 113-145. https://doi.org/10.1080/10291954.2023.2279751

Abu Huson, Y., Sierra-García, L., & Garcia-Benau, M. A. (2024). A Bibliometric Review of Information Technology, Artificial Intelligence, and Blockchain on Auditing. Total Quality Management & Business Excellence, 35(1-2), 91-113. https://doi.org/10.1080/14783363.2023.2256260

Ajayi-Nifise, A. O., Falaiye, T., Olubusola, O., Daraojimba, A. I., & Mhlongo, N. Z. (2024). Blockchain in US Accounting: A Review: Assessing Its Transformative Potential for Enhancing Transparency and Integrity. Finance & Accounting Research Journal, 6(2), 159-182. https://doi.org/10.51594/farj.v6i2.786

Al Shanti, A. M., & Elessa, M. S. (2023). The Impact of Digital Transformation towards Blockchain Technology Application in Banks to Improve Accounting Information Quality and Corporate Governance Effectiveness. Cogent Economics & Finance, 11(1), 2161773. https://doi.org/10.1080/23322039.2022.2161773

Alassuli, A. (2025). Impact of Artificial Intelligence Using the Robotic Process Automation System on the Efficiency of Internal Audit Operations at Jordanian Commercial Banks. Banks and Bank Systems, 20(1), 122-135. https://doi.org/10.21511/bbs.20(1).2025.11

Almasarwah, A., Al-Wreikat, A., Marei, Y., & Alsharari, N. (2024). AI's Influence on Corporate Transparency and Financial Performance: A New Era. International Journal of Behavioural Accounting and Finance, 7(3), 233-253. https://doi.org/10.1504/IJBAF.2024.143833

Alonge, E. O., Dudu, O. F., & Alao, O. B. (2024). The Impact of Digital Transformation on Financial Reporting and Accountability in Emerging Markets. International Journal of Science and Technology Research Archive, 7(2), 025-049. https://doi.org/10.53771/ijstra.2024.7.2.0061

Elechi, P., Ekolama, S. M., Okowa, E., & Kukuchuku, S. (2025). A Review of Emerging Technologies in Wireless Communication Systems. Innovation and Emerging Technologies, 12, 2550005. https://doi.org/10.1142/S2737599425500057

Eyo-Udo, N. L., Apeh, C. E., Bristol-Alagbariya, B., Udeh, C. A., & Ewim, C. P. M. (2025). The Evolution of Blockchain Technology in Accounting: A Review of Its Implications for Transparency and Accountability. https://doi.org/10.47191/afmj/v10i1.04

Felski, E. (2023). Audit Technologies Used in Practice and Ways to Implement These Technologies into Audit Courses. Journal of Accounting Education, 62, 100827. https://doi.org/10.1016/j.jaccedu.2022.100827

Garewal, I. K., Mahamuni, C. V., & Jha, S. (2024). Emerging Applications and Challenges in Quantum Computing: A Literature Survey. 2024 International Conference on Artificial Intelligence, Big Data, Computing and Data Communication Systems (icABCD), https://doi.org/10.1109/icABCD62167.2024.10645271

Hossain, M. Z., Johora, F. T., Raja, M. R., & Hasan, L. (2024). Transformative Impact of Artificial Intelligence and Blockchain on the Accounting Profession. European Journal of Theoretical and Applied Sciences, 2(6), 144-159. https://doi.org/10.59324/ejtas.2024.2(6).11

Kadhim, A. A., & Ali, W. A. M. (2024). Utilizing Robotic Process Automation and Artificial Intelligence in Auditing to Mitigate Audit Risks. Technium Social Sciences Journal, 66, 1-14. https://doi.org/10.47577/tssj.v66i1.12043

Kanaparthi, V. (2024, 2024/01). Exploring the Impact of Blockchain, AI, and ML on Financial Accounting Efficiency and Transformation. International Conference on Multi-Strategy Learning Environment, https://doi.org/10.1007/978-981-97-1488-9_27

Kuntoro, A. (2025). The Role of Digital Accounting in Transforming Corporate Finance in the Modern Era. The Journal of Academic Science, 2(3), 751-761. https://doi.org/10.59613/7jvvrr53

Kuznetsov, O., Sernani, P., Romeo, L., Frontoni, E., & Mancini, A. (2024). On the Integration of Artificial Intelligence and Blockchain Technology: A Perspective about Security. IEEE Access, 12, 3881-3897. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2023.3349019

Leocádio, D., Malheiro, L., & Reis, J. (2024). Artificial Intelligence in Auditing: A Conceptual Framework for Auditing Practices. Administrative Sciences, 14(10), 238. https://doi.org/10.3390/admsci14100238

Luthfiani, A. D. (2024). The Artificial Intelligence Revolution in Accounting and Auditing: Opportunities, Challenges, and Future Research Directions. Journal of Applied Business, Taxation and Economics Research, 3(5), 516-530. https://doi.org/10.54408/jabter.v3i5.290

Martinez, D., Magdalena, L., & Savitri, A. N. (2024). AI and Blockchain Integration: Enhancing Security and Transparency in Financial Transactions. International Transactions on Artificial Intelligence, 3(1), 11-20. https://doi.org/10.33050/italic.v3i1.651

Murikah, W., Nthenge, J. K., & Musyoka, F. M. (2024). Bias and Ethics of AI Systems Applied in Auditing: A Systematic Review. Scientific African, 24, e02281. https://doi.org/10.1016/j.sciaf.2024.e02281

Musunuru, K. (2025). Big Data Analytics for Financial Auditing Practices: Identification of Conceptual Patterns, Implications and Challenges Using Text Mining. Contaduría y administración, 70(2), 500. https://doi.org/10.22201/fca.24488410e.2025.5283

Oko-Odion, C., & Udoh, O. R. (2024). Leveraging Technology in Internal Audit Processes for Streamlined Management and Risk Oversight.

Pathak, M., Mishra, K. N., & Singh, S. P. (2024). Data Security and Privacy Preservation in Cloud-Based IoT Technologies: An Analysis of Risks and the Creation of Robust Countermeasures. Recent Advances in Computer Science and Communications, 17(4), 1-14. https://doi.org/10.2174/0126662558319054241003054922

Priom, M. A. I., Mudra, S. L., Ghose, P., Islam, K. R., & Hasan, M. N. (2024). Blockchain Applications in Accounting and Auditing: Research Trends and Future Research Implications. International Journal of Economics, Business and Management Research, 8(7), 225-247. https://doi.org/10.51505/IJEBMR.2024.8715

Sachan, S., & Liu, X. (2024). Blockchain-Based Auditing of Legal Decisions Supported by Explainable AI and Generative AI Tools. Engineering Applications of Artificial Intelligence, 129, 107666. https://doi.org/10.1016/j.engappai.2023.107666

Sari, R., Muslim, M., & Indriani, D. (2024). The Transformative Impact of Advanced Technologies Blockchain, Artificial Intelligence (AI), and Big Data Analytics on Auditing Profession. Bata Ilyas Educational Management Review, 4(1), 22-37. https://doi.org/10.37531/biemr.v4i1.1558

Shehadeh, M., & Hussainey, K. (2025). Guest Editorial: Embracing a New Era: Digital Transformation in Accounting and Finance. Journal of Financial Reporting and Accounting, 23(2), 437-443. https://doi.org/10.1108/JFRA-03-2025-901

Sigov, A., Ratkin, L., Ivanov, L. A., & Xu, L. D. (2024). Emerging Enabling Technologies for Industry 4.0 and Beyond. Information Systems Frontiers, 26(5), 1585-1595. https://doi.org/10.1007/s10796-021-10213-w

Solanki, U., Mehta, K., & Shukla, V. K. (2024). Robotic Process Automation and Audit Quality: A Comprehensive Analysis. 2024 11th International Conference on Reliability, Infocom Technologies and Optimization (Trends and Future Directions) (ICRITO), https://doi.org/10.1109/ICRITO61523.2024.10522375

Vitali, S., & Giuliani, M. (2024). Emerging Digital Technologies and Auditing Firms: Opportunities and Challenges. International Journal of Accounting Information Systems, 53, 100676. https://doi.org/10.1016/j.accinf.2024.100676

Wang, Z., Li, M., Lu, J., & Cheng, X. (2022). Business Innovation Based on Artificial Intelligence and Blockchain Technology. Information Processing & Management, 59(1), 102759. https://doi.org/10.1016/j.ipm.2021.102759

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۶/۱۰/۰۱

ارسال

۱۴۰۴/۱۲/۰۲

بازنگری

۱۴۰۵/۰۴/۲۰

پذیرش

۱۴۰۵/۰۴/۲۷

شماره

نوع مقاله

Articles

ارجاع به مقاله

فهیمی ف.، خدامی پور ا.، و پورحیدری ا. . (1406). طراحی و تبیین الگوی بومی به‌کارگیری فناوری‌های دیجیتال نوین در حسابرسی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد. حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی، 1-27. https://www.jafci.com/index.php/jafci/article/view/475

مقالات مشابه

1-10 از 283

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.