ارائه الگوی ابهام در درک استانداردهای گزارشگری مالی ایران با رویکرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد

فاطمه ترابی دشتی; علی خوزین; حسین آریایی نژاد; علیرضا معطوفی

نویسندگان

فاطمه ترابی دشتی گروه حسابداری، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0006-7931-0475
علی خوزین گروه حسابداری، واحد علی آبادکتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آبادکتول، ایران. نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-1099-3072
حسین آریایی نژاد گروه حسابداری، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی،گرگان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0005-2579-5465
علیرضا معطوفی گروه حسابداری ، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-3747-1546

کلمات کلیدی:

ابهام, استانداردهای گزارشگری مالی ایران, نظریه‌پردازی داده‌بنیاد

چکیده

پژوهش حاضر با هدف ارائه الگویی جامع برای تبیین ابعاد، عوامل شکل‌دهنده، شرایط زمینه‌ای و مداخله‌گر، راهبردهای مواجهه و پیامدهای ابهام در درک استانداردهای گزارشگری مالی ایران انجام شد. این پژوهش از نظر هدف اکتشافی و از نظر رویکرد کیفی بود و با استفاده از روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد مبتنی بر رویکرد استراوس و کوربین انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 17 نفر از خبرگان حوزه حسابداری و حسابرسی، از جمله اعضای هیئت علمی، حسابداران و حسابرسان بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته 20 تا 40 دقیقه‌ای گردآوری شدند و نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که پس از مصاحبه چهاردهم مفهوم اساسی جدیدی ظهور نکرد و سه مصاحبه نهایی برای تأیید و تکمیل یافته‌ها انجام شد. داده‌ها به‌صورت هم‌زمان با گردآوری، با استفاده از مقایسه مستمر و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به شناسایی 117 ریزمقوله در قالب 23 مقوله اصلی منجر شد. «ابهام در درک استانداردهای گزارشگری مالی ایران» به‌عنوان مقوله محوری شناسایی شد. شش دسته شرایط علی شامل ویژگی‌های متنی و ساختاری استانداردها، ویژگی‌های فنی و نیاز به قضاوت حرفه‌ای، ویژگی‌ها و ظرفیت‌های ادراکی استفاده‌کننده، پیچیدگی معاملات و پویایی استانداردها، چالش‌های ترجمه و ضعف نظام آموزش و توسعه حرفه‌ای بودند. عوامل اقتصادی و سیاسی، ضعف زیرساخت سازمانی، بومی‌سازی و همگرایی استانداردها و عوامل قانونی و نهادی، شرایط زمینه‌ای را تشکیل دادند. دسترسی به منابع دانشی و تفسیری، حمایت و فرهنگ یادگیری سازمانی و سرمایه انسانی و مشارکت حرفه‌ای نیز به‌عنوان شرایط مداخله‌گر شناسایی شدند. راهبردها شامل راهبردهای شناختی، تعاملی، قضاوت حرفه‌ای و اطلاعاتی و فناورانه بود و پیامدها در سطوح تفسیری و اجرایی، حسابداری و گزارشگری، حرفه‌ای، سازمانی، اقتصادی و حقوقی ظاهر شدند. ابهام در درک استانداردهای گزارشگری مالی ایران پدیده‌ای چندبعدی و تعاملی است که از ارتباط میان ویژگی‌های استانداردها، توانایی‌های استفاده‌کنندگان و شرایط حرفه‌ای و نهادی محیط شکل می‌گیرد؛ بنابراین، کاهش آن مستلزم رویکردی تلفیقی شامل ارتقای وضوح استانداردها، تقویت آموزش حرفه‌ای، توسعه منابع تفسیری، بهبود زیرساخت‌های سازمانی و تقویت تعامل و قضاوت حرفه‌ای است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Avi, M. S. (2023). Understandability of Financial Reporting Requires Comprehensive Explanations and Not Mere References to Accounting Standards or Reports Attached to Financial Reporting. Journal of Economics, Finace and Management Studies, 6(4), 1-19. https://doi.org/10.47191/jefms/v4-i4-41

Fadhilah, Oktavia, R., & Dharma, F. (2023). The Relationship Between Statements of Government Accounting Standards, Internal Control Systems, and Human Resources on the Quality of Financial Reports: A Literature Review. Asian Journal of Economics and Business Management, 2(3), 327-335. https://doi.org/10.53402/ajebm.v2i3.377

Hekmat, H., Rahmani, A., & Torkamani Bojestani, E. (2026). Evaluating the Extent of Compliance with International Financial Reporting Standards Requirements in Iranian Investment Funds. Journal of Accounting Knowledge, 17(1), 33-54.

Joshi, P., & India, U. (2023). Role of financial reporting standards in enhancing transparency and accountability: an empirical study. Journal of Corporate Disclosure Review, 12(6), 123-136. https://doi.org/10.48047/jcdr.2021.12.06.333

Kabwe, M. (2023). Effect of International Financial Reporting Standards Compliance on Financial Reporting Quality: Evidence from a Developing Country. International Journal of Finance and Accounting, 8(1), 36-57.

Khodapanah Ajirloo, M. (2024). Comparative study of Islamic accounting standards and International Financial Reporting Standards: Challenges and convergence solutions. 9th International Conference on Management, Accounting, Economics and Social Sciences, Hamedan.

Kiaei, M. (2025). The effect of the financial reporting standard titled revenue from contracts with customers on the income tax standard (Standard No. 35). Second International Conference on Management, Accounting, Banking, and Economics Achievements on the Threshold of Emerging Technologies, Mashhad.

Lotfi, S. (2023). The theoretical framework of financial reporting and the objectives of accounting standardization. Quarterly Journal of Accounting and Auditing, 30(4), 15-28.

Mahmoudi, R., Talebnia, G. A., Vakilifard, H., Ahmadi, F., & Moradi Shahdadi, K. (2023). Providing a model of sustainability reporting with the foundation data theory approach in companies listed on the Tehran Stock Exchange. Financial Economics, 64(17), 207-222. https://doi.org/10.30495/fed.2023.705598

Maleki Eskoi, M. T., & Salarinejad, A. H. (2025). Feasibility of convergence in Islamic financial reporting with international financial reporting standards. Accounting, Auditing and Financing in Islamic Environments, 2(5), 132-155.

Nooreddin, M., & Poorzamani, Z. (2022). Disclosure of Environmental Information in Financial Reporting. Accounting and Auditing Research, 14(55), 97-112. https://doi.org/10.22034/iaar.2022.162394

Onaiza, H., & Radhi, F. (2022). The Impact of Adopting International Accounting and Financial Reporting Standards (IAS, IFRS) on Foreign Investment.

Rosli, S. N. A., Jamil, N. N., & Marzuki, A. (2022). The Malaysian Private Entity Reporting Standard (MPERS) Adoption and the Financial Reporting Quality: Evidence From Small and Medium Enterprises (SMES) in Malaysia. International Journal of Academic Research in Accounting Finance and Management Sciences, 12(3). https://doi.org/10.6007/ijarafms/v12-i3/14234

Salman, A. K. (2022). The Effect of Accounting Conservatism on Information Asymmetry in Light of the Adoption of International Financial Reporting Standards (IFRS 15) an Empirical Study in Iraq. Tikrit Journal of Administrative and Economic Sciences, 18(58, 1), 15-38. https://doi.org/10.25130/tjaes.18.58.1.2

Szyszka, J. (2024). Revenue Recognition Models Under International Financial Reporting Standard No. 15 and Polish National Accounting Standard No. 15. Cip. https://doi.org/10.5171/2024.4455524

Tang, X., Du, D., Xie, L., & Lin, B. (2022). Does the standardisation of tax enforcement improve corporate financial reporting quality? China Journal of Accounting Studies, 10(4), 481-502.