طراحی و اعتبارسنجی الگوی حسابرسی مبتنی بر ریسک رمزارزها در ایران
کلمات کلیدی:
حسابرسی مبتنی بر ریسک, رمزارزها, بلاکچین, مدل‌سازی معادلات ساختاریچکیده
هدف این پژوهش، طراحی و اعتبارسنجی الگویی یکپارچه برای حسابرسی مبتنی بر ریسک رمزارزها در ایران با تأکید بر شرایط علّی، پدیده محوری، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و پیامدهای حرفه‌ای بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی–توسعه‌ای و از نظر ماهیت توصیفی–همبستگی بود و در ادامه یک مرحله کیفی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد انجام شد. جامعه آماری شامل حسابرسان داخلی و مستقل، مدیران ریسک و متخصصان حوزه رمزارز و بلاکچین در ایران بود. با استفاده از نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، ۴۱۱ پرسشنامه معتبر گردآوری شد. ابزار پژوهش، پرسشنامه محقق‌ساخته ۳۰ گویه‌ای در مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت بود که شش سازه اصلی مدل را می‌سنجید. تحلیل داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی و نرم‌افزار SmartPLS 3 انجام شد. نتایج مدل ساختاری نشان داد شرایط علّی اثر مثبت و قوی بر پدیده محوری داشتند (β=۰.۷۱۲). شرایط زمینه‌ای (β=۰.۵۶۱)، شرایط مداخله‌گر (β=۰.۶۱۸) و پدیده محوری (β=۰.۵۲۴) اثر مثبت بر راهبردها داشتند و راهبردها نیز پیامدها را به‌طور معناداری پیش‌بینی کردند (β=۰.۶۷۳). ضرایب تعیین برای پدیده محوری، راهبردها و پیامدها به‌ترتیب ۰.۷۱۸، ۰.۷۳۶ و ۰.۶۸۵ بود. مقادیر Q² به‌ترتیب ۰.۵۸۹، ۰.۶۱۲ و ۰.۵۶۷ به دست آمد و شاخص SRMR برابر با ۰.۰۶۴ بود. اثرات غیرمستقیم نیز نقش واسطه‌ای راهبردها و پدیده محوری را در انتقال اثر عوامل زمینه‌ای و علّی به پیامدها تأیید کردند. الگوی اعتبارسنجی‌شده نشان داد که حسابرسی مبتنی بر ریسک رمزارزها در ایران مستلزم تعامل منسجم میان محرک‌های محیطی، ظرفیت‌های فناورانه، موانع حرفه‌ای و راهبردهای عملی حسابرسی است و می‌تواند به کاهش ریسک حسابرسی، ارتقای کیفیت، افزایش اعتماد ذی‌نفعان و تقویت جایگاه حرفه حسابرسی در اقتصاد دیجیتال منجر شود.
دانلودها
مراجع
Abderrahman, A. S. M., & Makarem, N. (2026). The future of external audit: A systematic literature review of emerging technologies and their impact on external audit practices. Journal of Risk and Financial Management, 19(3), 216. https://doi.org/10.3390/jrfm19030216
Ayedh, A. M., Echchabi, A., Hamid, F. A., & Salleh, S. (2021). Implications of cryptocurrency and blockchain on auditing and accounting practices: the Malaysian experience. International Journal of Blockchains and Cryptocurrencies, 2(2), 172-186. https://doi.org/10.1504/IJBC.2021.118116
Canada, C. P. A. (2018). Audit Considerations Related to Cryptocurrency Assets and Transactions.
Georgiou, I., Sapuric, S., Lois, P., & Thrassou, A. (2024). Blockchain for Accounting and Auditing—Accounting and Auditing for Cryptocurrencies: A Systematic Literature Review and Future Research Directions. Journal of Risk and Financial Management, 17(7), 276. https://doi.org/10.3390/jrfm17070276
Guderzi Farahani, Y., Adeli, O. A., & Esmaili, B. (2022). The Relationship Between Policy Uncertainty and Cryptographic Financial Assets Accounting. Financial Accounting and Audit Research Quarterly, 14(54), 141-158.
Hsieh, S. F., & Brennan, G. (2022). Issues, risks, and challenges for auditing crypto asset transactions. International Journal of Accounting Information Systems, 46, 100569. https://doi.org/10.1016/j.accinf.2022.100569
Japinye, A. O. (2024). Integrating Machine Learning in Anti-Money Laundering Through Crypto: A Comprehensive Performance Review. European Journal of Accounting Auditing and Finance Research, 12(4), 54-80. https://doi.org/10.37745/ejaafr.2013/vol12n45480
Li, Y. (2026). Can artificial intelligence reduce corporate audit risk? Evidence from Chinese listed companies. International Review of Economics & Finance, 108, 105209. https://doi.org/10.1016/j.iref.2026.105209
Mahmood, M. R., Naseem, S., & Ullah, K. I. (2026). Evaluating How Cybersecurity Threat Intelligence Enhances AI-Driven Risk Assessment in Internal Auditing. Policy Journal of Social Science Review, 4(1), 134-158.
Malekian, M. (2021). The History of Cryptocurrencies: Toward Blockchain-Based Accounting and Auditing. Accountant Monthly(336), 25-32.
Nguyen, P. T. K., Nguyen, T. T. L., Pham, H. N., & Nguyen, L. D. (2026). Audit Quality as a Mediator Between Internal Audit Firm Factors and Client's Engagement Intention in Vietnam. Journal of Risk and Financial Management, 19(2), 160. https://doi.org/10.3390/jrfm19020160
Petryk, O., & Diak, O. (2025). Procedures for Auditing Financial Statements of a Cryptocurrency Exchange and Their Technological Sequence. Economics Finances Law, 5/2025(-), 90-96. https://doi.org/10.37634/efp.2025.5.19
Rajabalizadeh, J., & Schadewitz, H. (2026). Audit Partner Quality and Stock Price Crash Risk: Evidence from an Emerging Market with Dual-Signature Audits. International Journal of Accounting & Information Management. https://doi.org/10.1108/IJAIM-09-2025-0280
Ryabov, O., & Azhar, Z. (2022). Cryptocurrency Market as a New Segment of the Russian Financial Market on the World Arena. Statistika Učet I Audit, 87(4), 22-36. https://doi.org/10.51579/1563-2415.2022-4.03
Sundarasen, S., Kamaludin, K., & Nakiran, D. (2026). From adoption to audit quality: Mapping the intellectual structure of artificial intelligence-enabled auditing. Journal of Risk and Financial Management, 19(3), 209. https://doi.org/10.3390/jrfm19030209
Vincent, N. E., & Wilkins, A. M. (2020). Challenges when Auditing Cryptocurrencies. Current Issues in Auditing, 14(1), 46-58. https://doi.org/10.2308/ciia-52675
Vovk, V., Polcyn, J., Dârja, M., Doroshenko, O., & Rebilas, R. (2026). Organizational Sustainability in the US Audit Market: Firm Survival, Structural Risk Factors, and the Stable Dominance of the Big Four. Sustainability, 18(2), 600. https://doi.org/10.3390/su18020600
Zhifang, S., Haowei, W., & Yinghao, P. (2025). Risk Education and Tax Aggressiveness: Evidence from China's Auditor Certification Reform. China Economic Review.
دانلود
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Haniye Sheykhi (Author); Mahdi Beshkooh (Corresponding author); Vahid Mahmoudi, Habib Amirbeigi Langroudi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
